Ujęcia infiltracyjne wobec wyzwań zmian klimatu
W dniach 13–14 maja 2026 r. przedstawiciele jednostek samorządu terytorialnego uczestniczyli w warsztatach terenowych „Adaptacja ujęć infiltracyjnych do zmian klimatu”, zorganizowanych w ramach projektu „Śląskie Centrum Klimatu – Etap I”. Zajęcia poprowadzili eksperci z Uniwersytetu Śląskiego.
Warsztaty odbyły się w Tarnowie, na obszarze badań dotyczących ujęć infiltracyjnych zlokalizowanych przy rzekach Dunajec i Biała, w tym na ujęciach Świerczków i Kępa Bogumiłowicka. Uczestnicy mieli okazję poznać zasady funkcjonowania ujęć infiltracyjnych oraz ich znaczenie dla zapewnienia bezpiecznych zasobów wody pitnej.
Podczas spotkania przedstawiono zasady funkcjonowania ujęć infiltracyjnych, w których woda pobierana z rzeki przed ujęciem przesącza się przez warstwy gruntu, co pełni rolę naturalnego procesu oczyszczania. Omówiono znaczenie tych ujęć w systemie zaopatrzenia w wodę oraz ich rolę w zarządzaniu zasobami wodnymi, zwłaszcza w kontekście sztucznego zasilania wód podziemnych.
Istotną częścią warsztatów było przedstawienie problemów i zagrożeń dla wód podziemnych, wynikających zarówno z działalności człowieka, jak i ze zmian klimatu. Wskazano, że do najważniejszych czynników należą m.in. nadmierna eksploatacja zasobów, zanieczyszczenia, urbanizacja oraz zjawiska klimatyczne takie jak susze i powodzie, które wpływają na ilość i jakość dostępnej wody.
Zaprezentowano także wyniki badań terenowych prowadzonych w Tarnowie od 2019 roku, które obejmowały zarówno pomiary hydrologiczne i chemiczne, jak i modelowanie przepływu wód podziemnych przy użyciu specjalistycznych narzędzi numerycznych. Dzięki temu możliwe było dokładne poznanie mechanizmów zasilania ujęć oraz ocena ich funkcjonowania w różnych warunkach środowiskowych.
Omówiono również wyniki analiz, które wykazały, że głównym źródłem zasilania ujęć infiltracyjnych jest woda rzeczna (zwłaszcza z Dunajca), a istotną rolę odgrywają także rowy infiltracyjne i zasilanie z opadów. Zwrócono uwagę na zjawisko kolmatacji, czyli zamulania osadów dennych, które ogranicza przepuszczalność gruntu i prowadzi do pogorszenia jakości oraz ilości ujmowanej wody.
Szczególnie dużo miejsca poświęcono wpływowi zmian klimatu na funkcjonowanie ujęć infiltracyjnych. Podkreślono, że długotrwałe susze mogą powodować spadek poziomu wód podziemnych i ograniczenie zasobów, natomiast intensywne opady i powodzie zwiększają ryzyko dopływu zanieczyszczeń. Dodatkowo wyższe temperatury sprzyjają procesom biologicznym oraz nasileniu kolmatacji, co wpływa na efektywność infiltracji.
Przedstawiono także możliwe działania adaptacyjne, które mogą zwiększyć odporność ujęć infiltracyjnych na zmiany klimatu. Obejmują one m.in. odpowiednie sterowanie poborem wody, rozwój systemów monitoringu, modernizację infrastruktury, usuwanie skutków kolmatacji oraz ochronę obszarów zasilania ujęć przed zanieczyszczeniami. Podkreślono również znaczenie analizy ryzyka i przygotowania scenariuszy działania w sytuacjach ekstremalnych, takich jak powodzie czy długotrwałe okresy suszy.
Podsumowując, warsztaty pokazały, że skuteczne zarządzanie ujęciami infiltracyjnymi wymaga kompleksowego podejścia, łączącego badania naukowe, monitoring oraz działania techniczne i organizacyjne, które pozwalają dostosować systemy zaopatrzenia w wodę do zmieniających się warunków klimatycznych.
Materiały zostały udostępnione w Bazie Wiedzy, gdzie można pobrać prezentację i zapoznać się ze szczegółowymi zagadnieniami omawianymi podczas warsztatów.