Wyzwania ukryte w przestrzeni miejskiej
30 czerwca 2026 r. przedstawiciele jednostek samorządu terytorialnego subregionu centralnego uczestniczyli w spacerze komentowanym zorganizowanym przez Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych (IETU) w ramach projektu „Śląskie Centrum Klimatu – Etap I”.
Spacer prowadził przez centrum Katowic – od placu przed Dworcem PKP, przez okolice ul. Młyńskiej i Pocztowej, Rynek, ul. Mickiewicza, aż po ulice Warszawską i Mariacką. Każdy z przystanków był okazją do rozmowy o tym, jak rozwiązania zastosowane w przestrzeni miejskiej wpływają na odporność miasta na zmiany klimatu.
Fot. Centrum Katowic – miejsca analizowane podczas spaceru komentowanego (ul. Korfantego, Rynek, ul. Warszawska).
Czy można lepiej zrozumieć miasto, obserwując je w terenie?
Odpowiedź brzmi: TAK! Spacer komentowany pozwala przenieść dyskusję o adaptacji do zmian klimatu z sali szkoleniowej do rzeczywistej przestrzeni miejskiej. W trakcie przejścia przez centrum Katowic uczestnicy analizowali, w jaki sposób zagospodarowania przestrzeni wpływa na odporność miasta na skutki zmian klimatu. Dyskutowano o konsekwencjach nadmiernego uszczelnienia powierzchni, które ogranicza naturalne wsiąkanie wód opadowych, zwiększa ryzyko lokalnych podtopień oraz przyczynia się do przegrzewania przestrzeni miejskiej. Panujące podczas spaceru wysokie czerwcowe temperatury stały się najlepszym przykładem omawianych zagadnień. Zwrócono również uwagę na znaczenie zieleni w kształtowaniu mikroklimatu oraz rolę drzew, terenów biologicznie czynnych i błękitno-zielonej infrastruktury w obniżaniu temperatury i poprawie retencji wody.
Omawiane były także przykłady miejsc wymagających zmian oraz rozwiązań, które mogą zwiększać odporność miast na zjawiska ekstremalne. Uczestnicy rozmawiali o możliwościach ograniczania spływu powierzchniowego, zwiększania retencji wód opadowych oraz tworzenia bardziej przyjaznych i komfortowych przestrzeni publicznych. Spacer pokazał, że nawet niewielkie zmiany w sposobie projektowania ulic, placów, parkingów czy terenów rekreacyjnych mogą w dłuższej perspektywie przynieść wymierne korzyści zarówno dla mieszkańców, jak i środowiska.
Gdzie w mieście jest najcieplej?
Uczestnicy mieli możliwość porównać temperaturę różnych elementów infrastruktury miejskiej, dzięki czemu mogli na własne oczy przekonać się, jak silnie sposób zagospodarowania przestrzeni wpływa na jej nagrzewanie. Porównywano temperaturę nawierzchni asfaltowych i betonowych, placów oraz innych powierzchni wystawionych na pełne nasłonecznienie z temperaturą miejsc zacienionych przez drzewa lub zlokalizowanych w sąsiedztwie terenów zieleni. Wyniki pomiarów wyraźnie pokazały, że obecność roślinności i cienia znacząco obniża temperaturę otoczenia, poprawiając komfort przebywania w przestrzeni publicznej. Był to praktyczny przykład pokazujący, jak rozwiązania oparte na przyrodzie mogą ograniczać skutki miejskiej wyspy ciepła i zwiększać odporność miast na postępujące zmiany klimatu.
Fot. Termowizyjne zdjęcia przedstawiające temperaturę wybranych elementów przestrzeni miejskiej – ulicy oraz ławki miejskiej.
Spacer jako wsparcie w opracowaniu MPA
Spacer komentowany pokazuje, że skuteczne planowanie adaptacji do zmian klimatu nie może opierać się wyłącznie na analizach i danych zgromadzonych w dokumentach. Bezpośrednia obserwacja przestrzeni pozwala lepiej zrozumieć sposób funkcjonowania miasta, dostrzec miejsca szczególnie narażone na skutki zmian klimatu oraz zweryfikować, jak istniejące rozwiązania sprawdzają się w praktyce. Czy to, co dobrze wygląda na mapie lub w projekcie, zawsze odpowiada rzeczywistym potrzebom mieszkańców i charakterowi danej przestrzeni? Odpowiedź na to pytanie często można znaleźć właśnie podczas pracy w terenie.
Wnioski płynące z takich obserwacji stanowią wartościowe wsparcie przy opracowywaniu i aktualizacji Miejskich Planów Adaptacji do zmian klimatu (MPA). Pozwalają lepiej rozpoznać lokalne uwarunkowania, zidentyfikować obszary szczególnie wrażliwe na skutki zmian klimatu oraz określić priorytety działań adaptacyjnych. Dzięki temu MPA staje się nie tylko dokumentem spełniającym wymagania formalne, ale przede wszystkim narzędziem wspierającym świadome zarządzanie rozwojem miasta. Uwzględnienie obserwacji terenowych pomaga projektować rozwiązania, które są możliwe do wdrożenia, odpowiadają na rzeczywiste problemy i skuteczniej zwiększają odporność miast na wyzwania klimatyczne.
