Województwo śląskie doświadcza wyraźnych zmian klimatu, które zostały potwierdzone przez analizę wieloletnich danych meteorologicznych wykonaną przez ekspertów z IOŚ-PIB (dane ze stacji meteorologicznych IMGW-PIB: Częstochowa, Katowice-Muchowiec, Racibórz i Bielsko-Biała).
Badania wykazały istotne zmiany w warunkach termicznych, opadowych, anemometrycznych oraz w zakresie pokrywy śnieżnej i zjawisk burzowych. Zaobserwowane tendencje są niepokojące i mają znaczący wpływ na zdrowie mieszkańców, funkcjonowanie infrastruktury oraz lokalne ekosystemy.
W analizowanym okresie odnotowano wyraźny wzrost średniej rocznej temperatury powietrza we wszystkich subregionach, przy czym szczególnie intensywnie zjawisko to występuje w subregionie centralnym i południowym. Równocześnie wzrosła liczba dni gorących i upalnych, a także długość okresów charakteryzujących się wysokimi temperaturami. Dodatkowo, zwiększyła się liczba nocy tropikalnych – szczególnie w subregionie Zachodnim oraz Północnym. Te zmiany nie pozostaną bez wpływu na zdrowie mieszkańców regionu i warunki życia, w szczególności w miastach.
Zmiany dotyczą również okresów zimowych – nastąpił spadek liczby dni mroźnych i bardzo mroźnych, a także skrócenie czasu trwania przymrozków. Subregion Południowy odczuł te zmiany najdotkliwiej. Zmniejszenie liczby dni, w których temperatura przechodzi przez punkt 0°C, oraz spadek częstotliwości występowania fal chłodu potwierdzają trend łagodniejszych zim. Łagodniejsze zimy bez wątpienia muszą być wzięte pod uwagę przy planowaniu rozwoju turystyki w regionie.
W zakresie opadów zaobserwowano wzrost liczby dni z intensywnymi opadami, szczególnie powyżej 10 mm na dobę. Równocześnie wydłużyły się okresy bezopadowe, zwłaszcza w subregionie Zachodnim. Tendencje te mogą prowadzić do wzrostu ryzyka występowania susz oraz lokalnych podtopień, co wymaga szczególnej uwagi w kontekście planowania infrastrukturalnego i ochrony przeciwpowodziowej.
Prognozy klimatyczne do roku 2050 wskazują na kontynuację obserwowanych trendów.
Wzrost średniorocznych temperatur oraz liczby dni upalnych, a także wydłużenie okresu wegetacyjnego są spodziewane we wszystkich subregionach. Równocześnie przewidywane jest zwiększenie częstotliwości ekstremalnych zjawisk pogodowych, takich jak intensywne opady i fale upałów. Zmniejszenie liczby dni z mrozem i przymrozkami wskazuje na dalsze złagodzenie zim. Wiemy, że zmieniające się warunki klimatyczne mogą stanowić zagrożenia dla bezpieczeństwa żywnościowego.
Obserwowane i prognozowane zmiany klimatu stawiają nowe wyzwania dla lokalnych społeczności oraz wymagają dostosowania strategii zarządzania ryzykiem klimatycznym. Intensyfikacja zjawisk pogodowych zwiększa również potrzebę wdrażania rozwiązań z zakresu błękitno-zielonej infrastruktury oraz działań proekologicznych. Nie oznacza to jednak wyłącznie zagrożeń.
– Mimo wyzwań związanych z postępującymi zmianami klimatu, istnieje ogromny potencjał do działań adaptacyjnych. Inwestycje w nowoczesne technologie, błękitno-zieloną infrastrukturę oraz zrównoważone zarządzanie zasobami wodnymi mogą nie tylko ograniczać negatywne skutki, ale również poprawiać jakość życia mieszkańców. Wspólne działania samorządów, instytucji i społeczności lokalnych mogą uczynić nasz region bardziej odpornym i przyjaznym środowisku.
Transformacja klimatyczna może stać się impulsem do dynamicznego rozwoju innowacyjnych technologii, zwiększenia efektywności energetycznej i popularyzacji odnawialnych źródeł energii. Wykorzystanie naturalnych rozwiązań, takich jak błękitno-zielona infrastruktura, pozwala na lepsze gospodarowanie wodą i ograniczanie skutków ekstremalnych zjawisk pogodowych. Jednocześnie, dążenie do zrównoważonego rozwoju stwarza szansę na poprawę jakości życia mieszkańców, a także większą odporność regionu na zmiany klimatu. Adaptacja do nowych warunków może być krokiem w stronę bardziej ekologicznej, bezpiecznej i przyjaznej przyszłości.
Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego opracowuje Regionalny Plan Adaptacji do zmian klimatu, w którym przeprowadzona będzie diagnoza dot. skutków zmian klimatu dla Województwa. Jest to pierwsze opracowanie tego typu na poziomie regionalnym w Polsce. W Planie tym znajdą się działania, które pomogą miastom i gminom naszego województwa w radzeniu sobie ze skutkami zmian klimatu.
W ramach opracowania Regionalnego Planu Adaptacji do zmian klimatu Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego uruchomi proces szerokiej partycypacji społecznej, który będzie miał na celu włączenie jak największej liczby interesariuszy, instytucji oraz grup społecznych. Działania te będą realizowane między innymi poprzez warsztaty oraz spotkania prowadzone w formie stacjonarnej we wszystkich czterech subregionach województwa, a także m.in. spotkania on-line czy ankietyzację.
Aby dowiedzieć się więcej o Regionalnym Planie Adaptacji, zachęcamy do śledzenia strony https://powietrze.slaskie.pl/, gdzie będą publikowane wyniki kolejnych prac nad dokumentem.